جامعه شناسی و اشتغال

مریم السادات حسینی فر

آیا جامعه شناسی در ایران با چالش هایی که پیش رو داشته و دارد وظیفه اش تعریف و ایجاد شغل برای جامعه شناسان است؟

پاسخ به این سوال از نظر من منفی است به این دلایل:

جامعه شناسی نهاد نیست بلکه علم است و یک علم دانشگاهی وظیفه ندارد شغل و حرفه ایجاد کند. رشته های علمی مانند ادبیات، روانشناسی، جغرافیا، تاریخ، هنر، علوم فنی و زیستی هر یک گونه ای از دانش، معرفت و logy هستند و هیچ یک حرفه ای را تعریف نکردند.

گرچه جامعه شناسی کاربردی در کشورهایی که این علم آزادانه در حال رشد است این نقش را بر عهده گرفته است اما این پرسش مطرح است که آیا در ایران که نگرشی محدود کننده نسبت به جامعه شناسی وجود دارد، چنین نقدی به علم جامعه شناسی وارد است؟

در اینکه جامعه شناسی می تواند در عرصه های مختلف مانند آموزش، پرورش، سیاست، سازمانها، کارخانه ها و... کاربردی باشد شکی نیست و این را جامعه شناسان به خوبی می دانند اما در یک بستر مکانی و زمانی که جامعه شناسی با بحران ها و مشکلات فراوانی همراه است و برای حفظ خود به عنوان یک علم اکادمیک و همچنین کاربردی با مشکلات زیادی دست و پنجه نرم می کند بسیار محافظه کارانه و همینطور غیرواقع گرایانه است که مشکلات بیکاری فارغ التحصیلان این رشته در ایران را به خودِ جامعه شناسی نسبت دهیم.

برای کاربردی شدن یک علم به حمایت دولتی یا خصوصی به لحاظ قانونی و مالی نیاز است و اگر چنین حمایتی وجود نداشته باشد هیچ اقدامی نه قانونیست و نه شدنی خواهد بود.

مشکل اشتغال جامعه شناسان ایران و کاربردی شدن جامعه شناسی صرفاً با تعریف شغل و حرفه حل نخواهد شد. نگاه محافظه کارانه ای که بر جامعه شناسی ایران سایه انداخته مانعی برای رشد و کاربردی شدن جامعه شناسی است.
مساله ی دیگر طلب و درخواست چنین نقشی از جامعه شناس است. جامعه شناسان مهارت ورود در عرصه های مختلفی چون تدوین کتب درسی، مشاوره های صنفی، کارخانه ای، تولیدی (و به طور کلی جغرافیایی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و فرهنگی) را دارند اما به کار گرفته نمیشوند. در اصل یک سر این رابطه آماده به کار است اما به کار گرفته نمیشود.
کاربردی شدن جامعه شناسی فقط وظیفه جامعه شناس نیست بلکه سوی مقابل این دیالکتیک وجود ندارد و دیالکتیکی ناقص است.

❇️برخی از مشکلات جامعه شناسان ایرانی در کاربردی شدن این عبارتند از:

عدم اعتماد به این علم از سوی مسئولین و کمک نگرفتن از جامعه شناسان مگر در موارد بحرانی

غیرخودی دانستن جامعه شناسان به دلیل نقدهایی که توسط این دانشمندان صورت میگیرد

فرمایشی شدن تحقیقات کاربردی و سفارشی بودن انها

دخالت آمرانه ی کارفرماها در نتایج پژوهش های کاربردی که نقش مداخله گرانه دارند.